1. Tổng quan về Vườn quốc gia Phú Quốc
Vườn quốc gia Phú Quốc được thành lập theo Quyết định số 91/2001/QĐ-TTg ngày 08/6/2001 của Thủ tướng Chính phủ; nằm trong hệ thống các Khu bảo tồn, Vườn quốc gia của Việt Nam và được UNESCO công nhận thuộc Khu dự trữ sinh quyển thế giới Kiên Giang năm 2006. Hiện nay, Vườn quốc gia Phú Quốc có diện tích 36.262ha (rừng đặc dụng 29.596ha, rừng phòng hộ 6.666ha) nằm trọn trên địa phận thành phố Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang thuộc vùng biển phía Tây Nam của Việt Nam; cách thành phố Rạch Giá 120 km, cách thành phố Hà Tiên 45 km.
Vườn quốc gia Phú Quốc được UBND tỉnh Kiên Giang phê duyệt Phương án quản lý rừng bền vững giai đoạn 2021 – 2030 theo Quyết định số 2176/QĐ-UBND ngày 29/8//2022.
2. Chức năng nhiệm vụ của Vườn quốc gia Phú Quốc
- Chức năng: Vườn Quốc gia Phú Quốc (sau đây gọi tắt là Vườn Quốc gia) là đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh có chức năng tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh quản lý, bảo vệ và phát triển rừng; bảo tồn các hệ sinh thái tự nhiên, đa dạng sinh học; nghiên cứu khoa học, tổ chức hoạt động dịch vụ du lịch sinh thái và giáo dục môi trường; cung ứng dịch vụ môi trường rừng, liên kết phát triển dịch vụ du lịch theo quy hoạch và quy định của pháp luật.
- Nhiệm vụ:
+ Tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh về công tác quy hoạch, bảo tồn, phát triển rừng trong phạm vi quản lý.
+ Bảo tồn, phục hồi hệ sinh thái rừng nhiệt đới hải đảo, tài nguyên động, thực vật rừng quý hiếm và có giá trị; các sinh cảnh rừng tự nhiên độc đáo của rừng đảo Phú Quốc; đặc biệt là các nguồn gen quý hiếm phục vụ cho việc nghiên cứu khoa học, học tập và cung cấp giống, phát triển trồng rừng của đảo.
+ Duy trì và phát triển độ che phủ của thảm thực vật rừng để đảm bảo chức năng phòng hộ rừng đầu nguồn nước; bảo vệ nguồn nước ngọt của các con suối, nâng cao mức nước ngầm trong mùa khô, cung cấp nguồn nước ngọt phục vụ cho sinh hoạt và sản xuất của Nhân dân, hạn chế sự nhiễm mặn; bảo vệ, điều hòa và cải thiện nguồn nước phục vụ cho các công trình thủy lợi, hồ chứa nước trong vùng đảm bảo cho các hoạt động phát triển bền vững về kinh tế - xã hội của đảo Phú Quốc.
+ Bảo vệ các diện tích rừng và đất rừng được quy hoạch, các sinh cảnh rừng tự nhiên, phục vụ cho nghiên cứu khoa học, phát triển du lịch sinh thái mang lại lợi ích cho cộng đồng dân cư và xã hội.
+ Thực hiện các hoạt động nghiên cứu khoa học và hợp tác quốc tế; triển khai thực hiện các chương trình bảo tồn động, thực vật rừng, các hệ sinh thái tự nhiên của đảo Phú Quốc.
+ Tổ chức lập quy hoạch, dự án phát triển du lịch sinh thái; tổ chức thực hiện cung ứng dịch vụ môi trường rừng trên địa bàn Vườn Quốc gia theo quy định của pháp luật.
+ Tổ chức liên kết, cho thuê môi trường rừng; khoán bảo vệ rừng; tổ chức thu phí, lệ phí tham quan du lịch sinh thái trong Vườn Quốc gia theo quy hoạch và quy định của pháp luật.
+ Tuần tra, kiểm tra bảo vệ rừng, đất rừng quy hoạch cho lâm nghiệp; thực hiện các biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn các hành vi phá rừng, lấn chiếm rừng, khai thác lâm sản và các hành vi vi phạm pháp luật khác về quản lý, bảo vệ rừng thuộc phạm vi diện tích được giao.
+ Tổ chức thực hiện phương án, biện pháp phòng cháy và chữa cháy rừng; phối hợp tuyên truyền, vận động nhân dân trong khu vực tham gia bảo vệ rừng, phòng cháy và chữa cháy rừng.
+ Kiểm tra, ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật về quản lý, bảo vệ và phát triển rừng, quản lý lâm sản; lập biên bản kiểm tra ban đầu, bảo vệ hiện trường, bảo quản tang vật vi phạm, kịp thời báo cáo với người, cơ quan có thẩm quyền xử lý theo quy định của pháp luật.
+ Tổ chức tuyên truyền, giáo dục trong cộng đồng dân cư, du khách đến tham quan, du lịch nâng cao nhận thức pháp luật về bảo tồn thiên nhiên, đa dạng sinh học và phát triển bền vững Vườn Quốc gia.
+ Quản lý tài chính, tài sản được giao; thực hiện các quy định về chế độ tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính; thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, phòng, chống tham nhũng; cải cách hành chính theo quy định của pháp luật.
+ Quản lý tổ chức bộ máy, số lượng người làm việc, người lao động; thực hiện chế độ tiền lương, chính sách, chế độ đãi ngộ, đào tạo, bồi dưỡng, khen thưởng, kỷ luật theo thẩm quyền và theo quy định của pháp luật.
+ Thực hiện nhiệm vụ khác do Ủy ban nhân dân tỉnh, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh giao và theo quy định của pháp luật.
3. Hiện trạng đa dạng sinh học, bảo tồn loài và phát triển rừng
3.1. Hiện trạng rừng
Theo Phương án Quản lý rừng bền vững, diện tích đất có rừng của Vườn quốc gia Phú Quốc chiếm khoảng 97% tổng diện tích Vườn quốc gia và chiếm khoảng 63% so với tổng diện tích tự nhiên của Phú Quốc. Các trạng thái rừng cụ thể như sau:
- Rừng gỗ tự nhiên núi đất lá rộng thường xanh giàu: diện tích 4.197,80 chiếm 11,52% tổng diện tích tự nhiên đất rừng của VQG Phú Quốc.
- Rừng gỗ tự nhiên núi đất lá rộng thường xanh trung bình: diện tích 7.023,93 ha chiếm 19,28 % tổng diện tích đất rừng của VQG Phú Quốc.
- Rừng gỗ tự nhiên núi đất lá rộng thường xanh nghèo: diện tích 20.987,00 ha, chiếm 57,62 % tổng diện tích đất rừng của VQG Phú Quốc.
- Rừng gỗ tự nhiên núi đất lá rộng thường xanh nghèo kiệt: diện tích 1.023,67 ha, chiếm 2,81% tổng diện tích đất rừng của VQG Phú Quốc.
- Rừng gỗ tự nhiên ngập phèn nghèo kiệt: diện tích 1.552,95 ha, chiếm 5,24 % diện tích tự nhiên của VQG Phú Quốc.
- Rừng trồng gỗ núi đất: 489,11 ha, chiếm 1,34 % tổng diện tích đất rừng của VQG Phú Quốc.
- Rừng gỗ tự nhiên ngập mặn nghèo kiệt: diện tích khoảng 17,84 ha, thuộc rừng đặc dụng.
3.2. Đa dạng hệ sinh thái và sinh cảnh rừng đặc trưng
Vườn quốc gia Phú Quốc có 03 hệ sinh thái rừng chính như: Hệ sinh thái rừng lá rộng thường xanh (phân bố ở các đồi núi thấp); hệ sinh thái rừng Tràm (phân bố theo đồng bằng khô hạn và một vài nơi ngập nước theo mùa); hệ sinh thái rừng ngập mặn (phân bố chủ yếu tập trung tại khu vực sông Rạch Tràm, và rải rác ở các Cửa Sông, Bãi Biển).
Gồm 09 sinh cảnh như: Sinh cảnh rừng nguyên sinh cây họ Dầu, sinh cảnh rừng thưa cây họ Dầu, sinh cảnh rừng khô hạn, sinh cảnh rừng trên núi đá, sinh cảnh rừng Ngập mặn, sinh cảnh rừng Tràm, sinh cảnh rừng Truông Nhum, sinh cảnh Trảng tranh và Sim Mua, sinh cảnh rừng thứ sinh ven biển.
3.3. Hệ thực vật rừng
Vườn quốc gia Phú Quốc có hơn 1.397 loài thực vật thuộc 601 chi, 154 họ của 4 ngành thực vật bậc cao có mạch. Trong đó, có 270 loài thực vật quý hiếm; 26 loài được ghi nhận trong “Sách Đỏ Việt Nam” (2007); 139 loài có tên trong Nghị định 06/2019/NĐ-CP (sửa đổi bằng Nghị định 84/2021/NĐ-CP); 117 loài có tên trong danh lục đỏ IUCN và hơn 450 loài có giá trị làm dược liệu. Các loài quý hiếm như: Kiền kiền Phú Quốc, Cóc đỏ, Lan vân hài, Trầm hương, Sơn huyết, Bí kỳ nam... Ngoài ra có 12 loài thực vật đặc hữu mang tên địa danh Phú Quốc: (1) Cù đèn Phú Quốc (Croton phuquocensis Croiz..); (2) Diệp hạ châu Phú Quốc (Phyllanthus phuquocianus Beille..); (3) Tam thụ hùng Phú Quốc (Trigonostemon quocensis Gagn..); (4) Chóp máu Phú Quốc (Salacia phuquocensis Tard..); (5) Gội Phú Quốc (Gội ổi) (Aglaia quocensis Pierre..); (6) Táu Phú Quốc (Ximenia americana Willd..); (7) Doi Phú Quốc (Archidendron quocense (Pierre) l. Niels..); (8) An điền Phú Quốc (Hedyotis quocensis Pierre ex Pit..); (9) Trèn Phú Quốc (Tarenna quocense Pierre ex Pit..); (10) Xuân tôn Phú Quốc (Xantonnea quocensis Pierre ex Pit..); (11) Lốp bốp Phú Quốc (Connarus semidecandrus Jack (C. quocensis Pierre); (12) Huỳnh đàn Phú Quốc (Dysoxylum cyrtophyllum Miq var. quocensis Pierre).
3.4. Khu hệ động vật rừng
Theo các kết quả điều tra của Vườn quốc gia Phú Quốc kết hợp với tổ chức trong và ngoài nước nghiên cứu về đa dạng sinh học tại Vườn quốc gia đã thống kê được 480 loài động vật thuộc 109 họ, 31 bộ. Phân theo các lớp:
- Lớp Thú: 5 bộ 12 họ 25 loài.
- Lớp Chim: 13 bộ 35 họ 132 loài.
- Lớp Bò sát: 2 bộ 12 họ 43 loài.
- Lớp Lưỡng cư: 1 bộ 4 họ 16 loài.
- Lớp Cá (nước ngọt) 9 bộ 40 họ 94 loài.
- Lớp Côn trùng: 1 bộ 6 họ 170 loài.
Trong đó, có 230 loài động vật quý hiếm loài trong Sách đỏ Việt Nam năm 2007, Danh lục đỏ IUCN thế giới, Nghị định 64/2019/NĐ-CP, Nghị định 84/2021/NĐ-CP của Chính phủ như loài Cu li lớn, Cu li nhỏ, Rái cá vuốt bé, Vọoc Đông Dương, Hồng hoàng, Hổ mang chúa, Cầy hương, Sóc đỏ Phú Quốc, Rồng đất, Kỳ đà, Trăn đất, Dơi ngựa lớn,…
4. Công tác quản lý, bảo vệ rừng
4.1. Công tác tuần tra bảo vệ rừng
Hàng năm, Vườn quốc gia Phú Quốc tổ chức giao khoán bảo vệ rừng với diện tích 7.600 ha cho các lực lượng vũ trang như: Đồn biên phòng, Vùng 5 hải quân, Ban chỉ huy quân sự và Công an các xã và người dân sống tiếp giáp với rừng từ nguồn kinh phí sự nghiệp bảo vệ rừng.
4.2. Công tác phòng cháy, chữa cháy
Hàng năm, Vườn quốc gia Phú Quốc thực hiện tốt phương án PCCCR được UBND tỉnh Kiên Giang phê duyệt; cày, ủi đường cơ động, đường băng cản lửa ở khu vực trọng điểm, diện tích hơn 2.000ha; bố trí 83 giếng khơi PCCCR, 74 bồn chứa nước loại 2.000 lít, 10 bồn loại 5.000 lít được bố trí tại các địa điểm xung yếu đảm bảo nguồn nước phục vụ công tác PCCCR. Tuyên truyền, hướng dẫn cho 849 hộ gia đình sống gần rừng, ven rừng thực hiện ký cam kết bảo vệ rừng, PCCCR trong mùa khô. Hàng năm thực hiện đóng các lán trại tại các khu vực trọng điểm và hợp đồng nhân sự tăng cường công tác PCCCR; thực hiện phóng sự tuyên truyền về công tác quản lý bảo vệ rừng, PCCCR.
5. Định hướng công tác quản lý bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh hoạc trong thời gian tới
Vườn quốc gia Phú Quốc thực hiện tốt công tác quản lý bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học theo Phương án quản lý bảo vệ rừng bền vững giai đoạn 2021 – 2030 được UBND tỉnh Kiên Giang phê duyệt tại Quyết định số 2176/QĐ-UBND ngày 29/8//2022. Tuy nhiên, để triển khai các hoạt động quản lý bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học theo Phương án được duyệt cần phải bố trí kịp thời các nguồn kinh phí từ Trung ương và địa phương.
Triển khai thực hiện các hoạt động du lịch sinh thái, cho thuê môi trường rừng theo Nghị định số 91/2024/NĐ-CP ngày 18/7/2024 của Chính phủ, tạo nguồn thu để đầu tư cho công tác quản lý bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học tại Vườn quốc gia Phú Quốc.
Trung tâm Du lịch sinh thái và Cứu hộ sinh vật, VQG Phú Quốc
